Trang Góc Nhỏ Văn Thơ - Cô nhạn - Thôi Đồ

CÔ NHẠN (Cánh nhạn cô độc) - THÔI ĐỒ (854-?)

"Kỷ hàng quy tái tận,
Niệm nhĩ độc hà chi?
Mộ vũ tương hô thất,
Hàn đường dục hạ trì.
Chử vân đê ám độ,
Quan nguyệt lãnh tương tuỳ.
Vị tất phùng tăng chước,
Cô phi tự khả nghi."

Dịch nghĩa:
Vài hàng nhạn bay khuất nơi biên tái
Nghĩ đến ngươi sao chỉ có một mình?
Cơn mưa chiều, gọi nhau không hồi đáp
Muốn đáp xuống ao lạnh cũng chần chừ
Mây nơi bến nước còn qua chẳng nổi
Chỉ có trăng lạnh nơi ải xa còn dõi theo
Chắc gì đã gặp tên bắn theo
Nhưng bay một mình sao không luôn ngờ vực.

“Cô Nhạn” là một tổ khúc thơ gồm hai bài, sáng tác bởi thi nhân đời Đường - Thôi Đồ, khoảng vào niên hiệu Quang Khải triều Đường Hy Tông, khi ông đang phiêu bạt nơi đất Tương - Ngạc. Với thể ngũ ngôn, thi nhân mượn hình tượng con nhạn lạc bầy để giãi bày nỗi cô đơn và u hoài trong cuộc đời ly hương.

Toàn bài thơ xoay quanh chữ “cô” – tức nỗi đơn độc. Câu mở đầu lấy hình ảnh đàn nhạn bay về ải bắc để làm nền, nổi bật hình ảnh một cánh nhạn lạc loài, ngơ ngác giữa không trung. Câu thừa khắc họa nỗi hốt hoảng và vô định của nhạn qua hai hình ảnh: “Cơn mưa chiều, gọi nhau không hồi đáp; Muốn đáp xuống ao lạnh cũng chần chừ”. Câu thực đưa vào cảnh giới tiêu điều của “mây nơi bến nước” và “trăng nơi ải xa” để làm nổi bật thân ảnh cô độc. Câu kết dùng hình ảnh “chưa chắc đã gặp tên bắn” để khắc sâu nỗi lo lắng về số phận mong manh.
Toàn khúc vận dụng nghệ thuật "ký vật tỏ chí", kết hợp giữa lối miêu tả mộc mạc và khắc họa tinh tế, vẽ nên bức tranh tâm cảnh nhiều tầng lớp, thấm đượm nỗi cô quạnh u uẩn.

Sách “Oanh Khuê Luật Tủy Hội Bình” đời Thanh từng nhận xét bài này: “Ngữ ngữ truyền thần, cú cú hợp cảnh”, ca ngợi bút pháp miêu tả tâm lý tinh vi và chân thực của thi nhân.

Dịch thơ:
"Cả đàn đến tận ải xa,
Sao mày lại chỉ vào ra một mình?
Mưa chiều tiếng gọi mất tăm,
Bờ ao lạnh ngắt, ngại ngần liệng chao.
Mây mờ thấp, qua được sao?
Vầng trăng ải lạnh còn theo đuổi hoài.
Chắc gì đã gặp tên bay?
Nghi ngờ giang cánh, mình bay phận mình." 
(Ngô Văn Phú)

(Góc Nhỏ Văn Thơ)

-----------------------------------------------------------------------------------------
Ghi chú: ảnh Váy Luci và ảnh minh họa sưu tầm từ internet.