Trang Góc Nhỏ Văn Thơ - Hai người Việt Nam từng được đề cử giải Nobel Văn học

2 NGƯỜI VIỆT NAM TỪNG ĐƯỢC ĐỀ CỬ GIẢI NOBEL VĂN HỌC?

Giải Nobel Văn học là một trong sáu hạng mục của giải Nobel, được trao cho tác giả từ bất kỳ quốc gia nào, theo di chúc của nhà hóa học Alfred Nobel, do Viện Hàn lâm Thụy Điển lựa chọn. Đây là một trong những giải thưởng văn chương cao quý, được trao cho những tác giả và tác phẩm để lại dấu ấn đặc biệt cho nền văn học thế giới.

Người Việt Nam được trao giải Nobel cho đến nay chỉ có Lê Đức Thọ (được đồng trao giải Nobel Hòa Bình 1973 với  Henry Kissinger, nhưng từ chối nhận), nhưng trong hạng mục Nobel Văn Học trước năm 1975 đã có hai lần nhà văn Việt Nam được có tên trong danh sách đề cử.
Người đầu tiên là nhà văn, nhà báo Hồ Hữu Tường (1910 – 1980). Hồ Hữu Tường sinh tại Cần Thơ, sau đó đi Pháp du học năm 16 tuổi. Ông tham gia vào con đường chính trị theo chủ nghĩa cộng sản với Đệ Tứ Quốc tế, nhưng về sau từ bỏ để đi theo đường lối trung lập (Neutrality). 
Để nói về Hồ Hữu Tường và văn chương của ông, có lẽ phải mượn lời Thụy Khuê "Tác phẩm của ông phản ảnh tính chất nổi loạn trong con người, một con người vừa trào lộng, vừa bi đát, suốt đời đi tìm phương cách giải phóng dân tộc ra khỏi mọi hình thức quản trị giáo điều: từ bị trị đến hủ tục, từ độc tôn đến độc tài, nhưng cũng suốt đời "thất bại" trong việc "chống lại định mệnh", cho đến phút chót vẫn muốn "cưỡng lại số trời" mà không được". 

Trong cả cuộc đời chính trị của mình, dường như Hồ Hữu Tường luôn đóng vai phe "nổi loạn", trải qua tù tội ở tất cả các chính quyền, từ thực dân, đến quốc gia, rồi cộng sản. Ông viết nhiều tác phẩm, từ chính trị, kinh tế, triết học, đến văn học sử, tiểu thuyết, truyện ngắn... như bộ "Một thuở ngàn năm", "Hồn bướm mơ hoa", "Gái nước Nam làm gì?"... Hồ Hữu Tường từng tham gia biên soạn sách giáo khoa bậc trung học cho Bộ Giáo dục Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa vào năm 1946.

Hồ Hữu Tường được đề cử giải Nobel Văn Học vào năm 1969, bởi nhà thơ Đông Hồ, khi ấy là giáo sư tại Đại học Sài Gòn. Năm đó giải thưởng này được trao cho Samuel Beckett, kịch tác gia nổi tiếng người Ireland, đã từng được đề cử 7 lần trước khi nhận giải.
Người thứ hai, cũng là nhà thơ duy nhất của Việt Nam từng được đề cử Nobel Văn học, chính là "Thi bá" Vũ Hoàng Chương (1915-1976). Thơ của Vũ Hoàng Chương cũng như đời của Vũ Hoàng Chương - không thể thiếu được rượu, tình và thuốc. Nói về cái say của ông, Hoài Thanh - Hoài Chân viết: "Cái say sưa của Vũ Hoàng Chương là một thứ say sưa có chừng mực, say sưa mà không hẳn là trụy lạc, mặc dầu từ say sưa đến trụy lạc đường chẳng dài chi. Nhưng trụy lạc hay say sưa đều mang theo một niềm ngao ngán. Niềm ngao ngán ấy ta vốn đã gặp trong thơ xưa. Duy ở đây có cái vị chua chát, hằn học, và bi đát riêng…" (Thi nhân Việt Nam). 

Vũ Hoàng Chương nổi danh trên thi đàn từ năm 25 tuổi với tập thơ "Say", để rồi chìm nổi trong những thăng trầm của thời cuộc. Thơ của ông để lại dấu ấn khó phai trong giai đoạn cuối của phong trào thơ mới, mà chất thơ có thể nói là vượt trên nhiều đàn anh đi trước. Tập thơ Hoa đăng (1959) được trao giải “Giải văn học nghệ thuật toàn quốc” của chính quyền miền Nam. Ông đại diện Việt Nam tham gia Hội nghị văn bút châu Á năm 1964 tại Bangkok và Hội nghị Văn bút Quốc tế năm 1965, 1967, với những bài thơ được dịch sang nhiều thứ tiếng. Vũ Hoàng Chương giữ chức vụ Chủ Tịch Trung Tâm Văn Bút Việt Nam (của miền Nam Việt Nam) từ năm 1969-1973. Để rồi cuối cùng, ông cũng không thoát khỏi lồng giam của lịch sử: Vũ Hoàng Chương bị chính phủ lâm thời bắt giam, rồi lâm trọng bệnh và qua đời không lâu sau đó.

Vũ Hoàng Chương được đề cử giải Nobel Văn học năm 1972 bởi linh mục Thanh Lãng (1924-1978) - khi ấy là giáo sư văn chương giảng dạy đại học Văn Khoa Sài Gòn, sáng lập viên và chủ tịch hội Văn Bút Việt Nam. Rất tiếc, cũng như Hồ Hữu Tường, ông thua giải này vào tay của  Heinrich Böll, tác gia huyền thoại người Đức đã từng được... 11 lần đề cử không thành trước đó. Cùng năm đó còn có những cái tên nổi bật như Ferenc Juhász, Gordimer,Doris Lessing...

(Góc Nhỏ Văn Thơ)

-----------------------------------------------------------------------------------------
Ghi chú: ảnh Thùy Nguyễn và ảnh minh họa sưu tầm từ internet.