Trang Góc Nhỏ Văn Thơ - Vội vàng - Xuân Diệu

VỘI VÀNG - XUÂN DIỆU

"Xuân đang tới, nghĩa là xuân đang qua,
Xuân còn non, nghĩa là xuân sẽ già,
Mà xuân hết, nghĩa là tôi cũng mất."

Khi nói về phong trào thơ mới trong chương “một thời đại trong thi ca”, Hoài Thanh đã viết:

“Chưa bao giờ người ta thấy xuất hiện cùng một lúc một hồn thơ rộng mở như Thế Lữ, mơ màng như Lưu Trọng Lư, hùng tráng như Huy Thông, trong sáng như Nguyễn Nhược Pháp, ảo não như Huy Cận, quê mùa như Nguyễn Bính, kỳ dị như Chế Lan Viên... và thiết tha, rạo rực, băn khoăn như Xuân Diệu.”

Thiết tha, rạo rực và băn khoăn, ba từ ấy quả là rất diệu khi khái quát về hồn thơ của Trảo Nha. Thơ của ông vẫn được xem là kinh điển của  thơ tình hiện đại Việt Nam, dẫu thời đại trong thi ca ấy đã trôi qua gần cả trăm năm, chắc cũng là vì những cảm xúc nguyên bản ấy đã không ngừng làm rung cảm những trái tim loạn nhịp với tình yêu, mà tình yêu thì có mấy trăm năm, mấy ngàn năm cũng giống nhau . Cũng đều thiết tha, rạo rực, nhưng cũng tràn ngập một nỗi băn khoăn chẳng bao giờ yên ổn.

Nói đến đây, tôi nghĩ ngay đến một bài thơ, mà chắc hẳn nếu phải chọn ra làm thi nhãn cho cả đời thơ Xuân Diệu, nhiều người sẽ lập tức đọc tên. Bài thơ ấy cũng hòa trộn ba thứ cảm xúc vào nhau, dẫn dắt người đọc đi từ cung bậc cuồng nhiệt nhất của tình yêu, đến những hoang mang, sợ hãi mơ hồ, để rồi kiên định với sự say mê chân thành. Ta muốn tắt nắng đi, buộc gió lại nhưng lại sợ xuân sắp tàn, để rồi ta nhận ra ngoài kia sự sống mơn mởn vẫn bắt đầu, và thanh sắc của thời tươi đang chờ ta ôm cả vào lòng.

*Tặng Vũ Đình Liên*

Tôi muốn tắt nắng đi
Cho màu đừng nhạt mất;
Tôi muốn buộc gió lại
Cho hương đừng bay đi.

Của ong bướm này đây tuần tháng mật;
Này đây hoa của đồng nội xanh rì;
Này đây lá của cành tơ phơ phất;
Của yến anh này đây khúc tình si.
Và này đây ánh sáng chớp hàng mi.
Mỗi sáng sớm, thần Vui hằng gõ cửa;
Tháng giêng ngon như một cặp môi gần;
Tôi sung sướng. Nhưng vội vàng một nửa:
Tôi không chờ nắng hạ mới hoài xuân.
Xuân đang tới, nghĩa là xuân đang qua,
Xuân còn non, nghĩa là xuân sẽ già,
Mà xuân hết, nghĩa là tôi cũng mất.
Lòng tôi rộng, nhưng lượng trời cứ chật,
Không cho dài thời trẻ của nhân gian,
Nói làm chi rằng xuân vẫn tuần hoàn,
Nếu tuổi trẻ chẳng hai lần thắm lại.
Còn trời đất, nhưng chẳng còn tôi mãi,
Nên bâng khuâng tôi tiếc cả đất trời;
Mùi tháng, năm đều rớm vị chia phôi,
Khắp sông, núi vẫn than thầm tiễn biệt...
Cơn gió xinh thì thào trong lá biếc,
Phải chăng hờn vì nỗi phải bay đi?
Chim rộn ràng bỗng đứt tiếng reo thi,
Phải chăng sợ độ phai tàn sắp sửa?

Chẳng bao giờ, ôi! Chẳng bao giờ nữa...
Mau đi thôi! Mùa chưa ngả chiều hôm,

Ta muốn ôm
Cả sự sống mới bắt đầu mơn mởn;
Ta muốn riết mây đưa và gió lượn,
Ta muốn say cánh bướm với tình yêu,
Ta muốn thâu trong một cái hôn nhiều
Và non nước, và cây, và cỏ rạng,
Cho chếnh choáng mùi thơm, cho đã đầy ánh sáng,
Cho no nê thanh sắc của thời tươi;
Hỡi xuân hồng, ta muốn cắn vào ngươi!

Quả thật trong bài Vội Vàng, có rất nhiều câu thơ ám ảnh mình mãi đến tận bây giờ. Mấy câu đề từ có thể xem là tuyệt cú

Tôi muốn tắt nắng đi
Cho màu đừng nhạt mất;
Tôi muốn buộc gió lại
Cho hương đừng bay đi.

Chỉ dùng bốn câu ngũ ngôn mà như nói lên cả một châm ngôn của tình yêu. Tắt nắng, buộc gió là chuyện viễn vông, thậm chí là ngu ngốc. Yêu cũng vậy. Vì yêu là chết trong lòng một ít, có yêu là có khổ đau, mà có mấy cuộc tình được đi với nhau đến cả đời. Dẫu biết vậy mà vẫn đâm đầu vào yêu, không ngu ngốc, không viễn vông là gì. Nhưng Xuân Diệu vẫn khăng khăng muốn yêu, muốn ôm cả sự sống, muốn thâu vào một chiếc hôn cả non nước, cỏ cây, mùi thơm và ánh sáng. Đấy là cơn say của tình yêu, vượt lên cả thực tại, làm mọi thứ chỉ để níu giữ một khoảnh khắc mong manh rồi sẽ vỡ tan. Yêu, chính là bất chấp.

Còn 2 câu

Xuân đang tới, nghĩa là xuân đang qua,
Xuân còn non, nghĩa là xuân sẽ già,

chắc sẽ rất hợp với các bạn overthinking và bi quan như mình. Kiểu như lúc đang vui sướng hết mức thì lòng lại lo nghĩ về ngày mai, lo rằng sau niềm vui rồi sóng gió cuộc đời sẽ ập tới. Khổ vậy đó. Xuân Diệu dẫn qua hai câu này rất tài, vì bài thơ đang ngập tràn trong niềm vui

Mỗi sáng sớm, thần Vui hằng gõ cửa;
Tháng giêng ngon như một cặp môi gần;
thì bỗng hụt chân cái cộp, từ niềm vui dẫn sang nổi buồn chỉ bằng nửa câu:

Tôi sung sướng. Nhưng vội vàng một nửa:
Tôi không chờ nắng hạ mới hoài xuân.

Đúng là tâm trạng thất thường của tình yêu. Đang vui đó, rồi lo lắng đó, rồi lại tiếp tục yêu. Mình chợt nghĩ vì sao bài thơ tên là vội vàng. Vội vàng vốn là chuyện xấu, chuyện tiêu cực. Nhưng không vội sao được, khi thanh sắc của cuộc đời trôi qua nhanh quá, mùa xuân của tuổi trẻ có bao giờ thắm lại. Với Xuân Diệu, có lẽ thà vội vàng yêu rồi đau khổ, sai lầm, còn hơn chần chừ mà hối tiếc mãi tận mai sau.

(Góc Nhỏ Văn Thơ)

-----------------------------------------------------------------------------------------
Ghi chú: ảnh Photo by Quoc Tan và ảnh minh họa sưu tầm từ internet.