skip to main
|
skip to sidebar
Nhà văn chân chính, có tài năng và có cái tâm đẹp thì văn chương phải có ích cho đời, phải là món ăn tinh thần cho người đọc. Với Thạch Lam, cầm bút viết văn là nhà văn thực hiện một thiên chức cao quý bởi lẽ "văn chương là một thứ khí giới thanh cao và đắc lực" để tố cáo và tích cực làm thay đổi cái thế giới giả dối và tàn ác. Không có gì đẹp hơn văn chương, không có gì mạnh hơn văn chương khi nó đã đi sâu vào lòng người. Là tiếng nói của tình cảm, là hình thức nhuần nhị của tư tưởng, "văn chương là một thứ khí giới thanh cao và đắc lực", nó đã tác động sâu sắc đến tư tưởng, tình cảm của con người mà trở thành sức mạnh hành động của xã hội:
Văn chương từ cuộc đời mà nở hoa, phải trở về cuộc đời mà kết trái. Tác dụng của văn chương đích thực, sứ mệnh của nhà văn chân chính là đem hương vị lại cho cuộc đời, đem văn chương phục vụ những lí tưởng cao đẹp. Những áng văn kiệt tác mang vẻ đẹp nhân văn tỏa sáng đến muôn đời, vì vậy đất nước ta, dân tộc ta mới có những thiên cổ hùng văn như Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi, những thiên cổ kì bút như Truyền kì mạn lục của Nguyễn Dữ. Coi văn chương là "một thứ khí giới thanh cao và đắc lực", nên Cao Bá Quát đã từng hạ bút khen: Kim Vân Kiều là tiếng nói hiểu đời, Hoa tiên là tiếng nói răn đời vậy. Cũng vì coi văn chương là "một thứ khí giới thanh cao và đắc lực" mà Nguyễn Đình Chiểu đã viết:
Chở bao nhiêu đạo thuyền không khẳm,
Đâm mấy thằng gian bút chẳng tà.
Để viết ra một tác phẩm hay đã khó, viết ra một tác phẩm có ảnh hưởng sâu rộng càng khó hơn. Thanh niên ngày nay ít đọc sách, vào vài năm trở lại đây điều ấy có phần nào được cải thiện, nhưng cải thiện bởi cái gọi là "phong trào" đọc sách, điều ấy vừa mang tính tích cực, và cũng lại có những góc tối khiến chúng ta phải băn khoăn. Đọc sách là tốt, ai cũng nghĩ vậy, thế nhưng có ai từng nghĩ thứ văn chương mà chúng ta, hay giới trẻ đang đọc là gì. Đó có thực là những cuốn sách mang giá trị nhân văn sâu sắc, đáng để đọc, để suy ngẫm hay chỉ là thứ văn chương giả dối bịp bợm, hại người, được viết sơ sài cả về nội dung, lẫn hình thức? Giữa những băn khoăn, trăn trở ấy, tôi bỗng nhớ lại một lời bình rất hay và sâu sắc của Thạch Lam rằng: "Văn chương là một thứ khí giới thanh cao và đắc lực để vừa tố cáo và thay đổi một thế giới giả dối và tàn ác, vừa làm cho lòng người thêm trong sạch...". Mặc dù chỉ là nửa ý trong câu nói rất dài của tác giả thế nhưng người ta cũng thấy được tầm tư duy sáng suốt và đúng đắn khi nói về văn chương của một nhà văn chân chính đã để lại cho đời nhiều tác phẩm có giá trị nhân văn to lớn.
Tại sao nói "Văn chương là thứ khí giới thanh cao và đắc lực"? Bởi đó là loại vũ khí nằm trong tâm hồn của con người được con người hóa thành những lời văn giàu xúc cảm nhân văn, vừa tinh khiết, vừa thanh cao hướng về những điều tốt đẹp và tích cực mà con người mong muốn. Đắc lực ở chỗ mặc dù chỉ là những tờ giấy mỏng manh, nhưng lại chứa đựng những nội dung mang sức ảnh hưởng to lớn, với những giá trị tinh thần dày dặn. Nó giúp con người thay đổi thế giới một cách hiệu quả, không cần phải đụng đến đao kiếm, súng đạn, nó tác động sâu sắc đến thế giới nội tâm, rồi thay đổi tư duy và hành động một cách mạnh mẽ và tự nguyện. Thế nên nói "Văn chương là thứ khí giới thanh cao và đắc lực" quả là chuẩn xác. Hơn thế nữa, câu nói của Thạch Lam không chỉ nhắc về văn chương như một thứ khí giới nhân đạo mà còn nhấn mạnh hai vai trò chính của văn chương là thay đổi thế giới quan, nhân sinh quan và giá trị quan của loài người. Đồng thời cũng là nguồn nước ngọt để nuôi dưỡng, vun đắp, gột rửa nhân cách đạo đức của từng cá nhân cho thêm phần trong sạch, thanh cao trước một xã hội có quá nhiều rối ren, uẩn khúc.
Nhà văn Thạch Lam từng cho rằng: “Văn chương là một thứ khí giới thanh cao và đắc lực mà chúng ta có, để vừa tố cáo và thay đổi một thế giới giả dối và tàn ác, vừa làm cho lòng người thêm trong sạch và phong phú hơn”.
Trong ý kiến của mình, nhà văn Thạch Lam muốn nhấn mạnh đến những giá trị của văn học: giá trị hiện thực, giá trị cải tạo xã hội và giá trị giáo dục của vãn học. Giá trị hiện thực của văn chương nằm ở khả năng “tố cáo” “thế giới giả dối và tàn ác”. Giá trị cải tạo xã hội chính là khả năng “thay đổi một thế giới giả dối và tàn ác”. Bên cạnh đó, cải tạo xã hội là nhằm hướng đến giáo dục con người để “làm cho lòng thêm trong sạch và phong phú hơn”. Thật vậy!
Vãn chương có một sức mạnh tố cáo rất mãnh liệt. Nó lên án những hiện thực giả dối, tầm thường và nhơ bẩn. Người đọc không thể quên được cái xã hội đen tối, lật lọng trong “Truyện Kiều” của Nguyễn Du. vẻ bề ngoài, đó là một xã hôi bình yên thời thịnh trị:
"Rằng năm Gia Tĩnh triều Minh
Bốn bề phẳng lặng hai kinh vững vàng”.
Nói về vai trò của văn chương đối với đời sống con người, mỗi nhà văn lại có những quan điểm riêng. Với Charles DuBos, văn học “là tư tưởng đi tìm cái đẹp trong ánh sáng”. Với M. Gorki thì “Văn học là nhân học”. Và trong cảm quan của nhà văn Thạch Lam – người đi giữa địa hạt thơ và văn xuôi, “Văn chương là một thứ khí giới thanh cao và đắc lực để vừa tố cáo và thay đổi một thế giới giả dối và tàn ác, vừa làm cho lòng người thêm trong sạch và phong phú hơn”.
Quan niệm ngắn gọn của nhà văn Thạch Lam đã bao quát được nhiều giá trị của văn học như giá trị hiện thực, giá trị thẩm mỹ, giá trị giáo dục. Theo nhà văn, một tác phẩm văn học chân chính phải là “thứ khí giới thanh cao và đắc lực”, đầy tinh tế nhưng có sức công phá mãnh liệt, hướng đến phản ánh hiện thực xã hội, tố cáo những điều “giả dối và tàn ác” cướp đi hạnh phúc con người. Nhưng không chỉ dừng lại ở việc đứng bên ngoài lề cuộc sống mà khắc họa hiện thực khô cứng, văn chương phải đề ra hướng đi cho con người, giúp tâm hồn con người “trong sạch và phong phú hơn”. Đây là quan niệm tích cực, tiến bộ, cho thấy tài năng và lòng nhân đạo cao cả của Thạch Lam.
Đầu tiên, nói về khả năng phản ánh hiện thực, tố cáo xã hội, ta có thể thấy rất nhiều tác phẩm văn học đã làm được điều này. Văn học cũng song hành cùng với sự phát triển của đời sống con người. Nếu nhà văn không “bắt mạch” được chuyển động của thời đại, tác phẩm văn học sẽ trở nên lạc hậu, không thể đem đến những giá trị đích thực với người đọc. Thời kì chiến tranh, đất nước sục sôi tinh thần chiến đấu. Những “Bài thơ về tiểu đội xe không kính”, “Đồng chí”, “Việt Bắc”,… trở thành những vần thơ thúc đẩy tinh thần đoàn kết, ca ngợi vẻ đẹp đất nước và con người vượt lên cả khói bom lửa đạn. Vận mệnh dân tộc, đất nước được đặt lên hàng đầu. Những sáng tác văn học trở thành vũ khí chiến đấu mạnh mẽ, tố cáo tội ác của thực dân và Đế quốc. Tuy nhiên, khi chiến tranh lùi xa, đất nước hòa bình, những tác phẩm văn học chỉ tập trung vào ca ngợi quá khứ đã không còn phù hợp. Xã hội nảy sinh những vấn đề mới, đòi hỏi nhà văn phải tập trung vào khai thác những vấn đề cá nhân, tổn thương của con người sau chiến tranh,… Nguyễn Minh Châu với những tác phẩm như “Chiếc thuyền ngoài xa”, “Người đàn bà trên chuyến tàu tốc hành” chính là minh chứng rõ ràng cho điều này.
CHÙA PHÙ VÂN
Gập ghềnh lên đỉnh Phù Vân
Vọng chuông Bát Nhã chợt gần, chợt xa
Một tay dìu bước mẹ già
Một tay hứng ánh chiều tà khói sương.
2026
Thanh Trắc Nguyễn Văn
MƯA CHIỀU THÁP NHẠN
Nắng buông nhớ
Thả tơ trên đỉnh đồi
Ngày buông nhớ
Thả mưa trên đỉnh trời
Từng đàn chim én về trên tháp cổ
Thả từng lời yêu thương.
Tường gạch rong rêu bao năm mộng mị ngủ quên
Mơ ra đảo xa
Mơ lên trời rộng
Chiều nằm nghe
Giọt thu vỡ lanh tanh
Chiều nằm nghe
Nốt nhạc mưa lấp lánh
Bàng hoàng thức giấc
Tượng đá lệ ứa long lanh.
Cô giáo xinh xinh và cây dù đỏ
Nụ cười bỏ ngõ
Đi về miền không nắng
Tà áo bay màu sông Đà Rằng sóng trắng
Trắng mây trôi
Cuồn cuộn lưng trời…
2014
Thanh Trắc Nguyễn Văn
LẶNG GIỮA NHÂN GIAN
Lặng giữa nhân gian một bóng người
Ta về tìm nhặt mảnh sao rơi
Nhặt lên, nhặt cả ngân hà tím
Mảnh tình, mảnh nhớ, mảnh xa xôi...
2026
Thanh Trắc Nguyễn Văn
Rất cảm ơn trang thơ Hai bờ giấy đã tạo thơ ảnh bài thơ Đêm động đất của Thanh Trắc Nguyễn Văn. Thanh Trắc Nguyễn Văn xin chúc trang thơ Hai bờ giấy luôn phát triển, luôn có được nhiều thành công mới.
Giấy chứng nhận đọc thơ "Tháng bảy vì hòa bình" của Phong trào thơ ca thế giới (WPM). Hai bài thơ Thanh Trắc Nguyễn Văn đọc là "Con thạch sùng gãy lưỡi" (chủ đề tình yêu đơn phương, viết tặng cô Minh Thảo giáo viên lý) và "Cô giáo văn giảng văn trên sông Sào Khê" (chủ đề nhà giáo, viết tặng cô Hồng Ngọc giáo viên văn.
Bài đăng
