Trang Góc Nhỏ Văn Thơ - Chiếc lá cuối cùng - O. Henry

CHIẾC LÁ CUỐI CÙNG - O. HENRY

"...Cô đi vội đến bên mép giường. Johnsy đang mở mắt, nhìn ra cửa sổ, và đang đếm, đếm ngược: "mười hai", và ít lâu sau: "mười một", và sau đấy "mười", rồi "chín", rồi "tám" và "bảy" gần như liền nhau. Sue nhìn chăm chú bên ngoài cửa sổ. Có gì ở ngoài đấy đâu mà đếm? Chỉ có một khoảng sân trống buồn nản, và bức tường trơ trụi của một căn nhà gạch xa hơn chừng mười thước. Một dây thường xuân thật già cỗi, gốc vặn vẹo mục nát, leo đến giữa bức tường gạch. Ngọn gió thu lạnh đã làm rơi rụng đám lá, phơi bầy các nhánh gần như trơ trụi bám vào mấy mảng gạch vụn vỡ. Sue hỏi?

- Cái gì vậy hở bồ?

Johnsy nói, gần như thì thầm:

- Sáu. Bây giờ rơi nhanh quá. Ba ngày trước còn gần cả trăm, đếm muốn nhức đầu. Nhưng giờ thì dễ rồi. Thêm chiếc nữa. Giờ chỉ còn lại năm.

- Năm cái gì, nói cho Sue của bồ nghe nào!

- Năm chiếc lá. Trên cây thường Xuân. Khi chiếc lá cuối cùng rụng thì mình cũng sẽ ra đi. Mình đã biết như thế ba ngày nay rồi. Bác sĩ không nói cho bạn biết à.

..."

“Chiếc lá cuối cùng” (The Last Leaf) là một truyện ngắn của William Sydney Porter (O. Henry), được đưa vào tập truyện "The Trimmed Lamp and Other Stories" xuất bản năm 1907. Tác phẩm được đăng lần đầu trên báo New York World vào ngày 15 tháng 10 năm 1905.

Câu chuyện diễn ra tại Greenwich Village lấy bổi cảnh một trận dịch viêm phổi đang hoành hành. Từ cửa sổ phòng mình, một nữ họa sĩ trẻ có thể nhìn thấy một dây thường xuân già leo trên bức tường gần đó, từng chiếc lá dần lìa cành khi mùa thu chuyển sang đông. Trong lúc tuyệt vọng vì bệnh tật, cô ám ảnh với ý nghĩ rằng khi chiếc lá cuối cùng rụng xuống, đó cũng là lúc mình sẽ ch*t. Những chiếc lá cứ lần lượt rơi qua từng ngày, nhưng chiếc lá cuối cùng vẫn đơn độc bám lại trên tường suốt nhiều ngày liền. Chính hình ảnh ấy đã tiếp thêm cho cô nghị lực để hồi phục và tiếp tục sống. Sức khỏe của cô sau đó nhanh chóng khá lên.

Đến cuối truyện, người đọc mới biết rằng chiếc lá cuối cùng ấy thực ra là tác phẩm của người họa sĩ già. Cả đời ông luôn khao khát vẽ nên một kiệt tác nhưng chưa bao giờ thành công. Trong một đêm mưa gió lạnh giá, ông đã dành nhiều thời gian để vẽ lên bức tường một chiếc lá giống thật đến mức khó lòng phân biệt. Nhưng chính vì dầm mình ngoài trời giữa cái lạnh và ẩm ướt để hoàn thành bức vẽ, ông mắc bệnh viêm phổi và qua đời. Chiếc lá cứu sống cô gái trẻ cuối cùng cũng trở thành kiệt tác mà ông hằng mong ước.

Bối cảnh của “Chiếc lá cuối cùng” là khu nghệ sĩ Greenwich ở thành phố New York. Trong hơn một thế kỷ qua, nơi đây đã chuyển mình từ một khu dân cư nghèo, nơi tụ họp của giới văn nghệ sĩ, thành một trung tâm nghệ thuật nổi tiếng thế giới và một điểm đến thu hút đông đảo du khách.

O. Henry đã tạo nên một tuyệt tác, nơi tất cả nhân vật và tình tiết xoay quanh duy nhất một chiếc lá thường xuân. Đó thật sự là khả năng kể chuyện trác tuyệt hiếm ai có được. Có lẽ ông từng vô tình nhìn thấy một chiếc lá cuối cùng nào đó đang bấu víu trên dây leo bên bức tường gạch, và cặp mắt của văn nhân đã nhận ra trong đó biểu tượng của lòng dũng cảm và nghị lực kiên cường.

Những chiếc lá héo úa, tàn rụng từ lâu đã được các thi sĩ vĩ đại như William Shakespeare và Percy Shelley dùng làm biểu tượng trong thơ văn của mình:

"Ôi, Gió Tây hoang dã, hơi thở của mùa thu,
 Ngươi vốn vô hình mà khiến lá rụng rơi
Bay đi như hồn ma trốn chạy pháp sư..."
 Shelley | Ode to the West Wind
"Mùa ấy em từng thấy trong ta,
Khi lá vàng lơ thơ hoặc chẳng còn,
Cành trơ run rẩy trong gió lạnh,
Nơi xưa kia chim hót vang, giờ thành thánh đường tan hoang."
(Shakespeare - Sonnet 73)

Sau bốn mươi năm, Behrman cuối cùng cũng thực hiện được kiệt tác mà suốt đời ông ấp ủ. Khi O. Henry giới thiệu nhân vật Behrman, ông viết:

“Ông luôn luôn muốn vẽ nên một kiệt tác, nhưng chưa bao giờ bắt đầu.”

Và Behrman, với giọng Đức nặng trịch, nói:

“Một ngày nào đấy tao sẽ vẽ nên một kiệt tác, và bọn mình sẽ rời đi nơi khác. Trời ơi! Đúng là phải như thế.”

Bởi vậy, món quà của Behrman dành cho Johnsy, một chiếc lá thường xuân được vẽ trên tường, đồng thời cũng là món quà mà cô dành lại cho ông. Bởi chính tình yêu thương dành cho Johnsy đã giúp Behrman vẽ nên kiệt tác mà ông hằng mơ ước. Ông dồn tất cả tài năng và kinh lịch của cuộc đời người nghệ sĩ vào việc vẽ duy nhất một chiếc lá.

Để giữ trọn cái kết bất ngờ, O. Henry đã khéo léo cài cắm nhiều lý do khiến người đọc không ngờ rằng bác Behrman lại vẽ một chiếc lá giả trên tường. Và rồi khi chúng ta nhận ra ra chiếc lá ấy là giả, và chính Behrman là người đã vẽ nó, ta mới nghiệm ra rằng những lý do tưởng như để chứng minh ông không thể  hoặc sẽ không  làm việc đó, lại chính là những lý do khiến ông có thể và sẽ làm như vậy.

Behrman đã già, nhưng cuộc sống đối với ông vốn đã là gánh nặng và gần như chẳng còn ý nghĩa. Ông nghiện rượu nặng, điều này khiến việc leo thang cao mang theo sơn, cọ, giá vẽ và đèn lồng trở nên khó khăn, nhưng cũng chính là một cái kiểu hành động điên rồ mà chỉ có kẻ say rượu mới có thể làm. Ông đã không vẽ gì suốt hai mươi lăm năm, nhưng căn bệnh của Johnsy hóa ra là điều duy nhất khiến ông tìm lại được cảm hứng để hoàn thành kiệt tác mơ ước.

Ông chế giễu ý nghĩ rằng một chiếc lá rụng có thể khiến ai đó chết, nhưng thật ra ông cũng giống như Sue, đều sợ hãi rằng niềm tin vô lý của Johnsy sẽ trở thành sự thật. Và mọi người để ý là ông chỉ chế giễu ý nghĩ ấy trước khi đến thăm Johnsy, chứ không phải sau khi đã tận mắt nhìn thấy cô trong cơn tuyệt vọng.

O. Henry đã tạo nên một nhân vật vô cùng tinh tế và phức tạp trong hình ảnh người họa sĩ thất bại cả đời, mà cũng thành công trong phút cuối của cuộc đời, tạo nên một bức tranh như mình đã nói từ đầu, một kiệt tác không ai biết đến, người họa sĩ già Behrman.
-
Bài viết có sử dụng hình minh họa "Chiếc lá cuối cùng" của nghệ sĩ Yaara Eshet

(Góc Nhỏ Văn Thơ)

-----------------------------------------------------------------------------------------
Ghi chú: ảnh Photo by Quoc Tan và ảnh minh họa sưu tầm từ internet.