Văn chương là một thứ khí giới thanh cao (4)

VĂN CHƯƠNG LÀ MỘT THỨ KHÍ GIỚI THANH CAO (4)

Nhà văn chân chính, có tài năng và có cái tâm đẹp thì văn chương phải có ích cho đời, phải là món ăn tinh thần cho người đọc. Với Thạch Lam, cầm bút viết văn là nhà văn thực hiện một thiên chức cao quý bởi lẽ "văn chương là một thứ khí giới thanh cao và đắc lực" để tố cáo và tích cực làm thay đổi cái thế giới giả dối và tàn ác. Không có gì đẹp hơn văn chương, không có gì mạnh hơn văn chương khi nó đã đi sâu vào lòng người. Là tiếng nói của tình cảm, là hình thức nhuần nhị của tư tưởng, "văn chương là một thứ khí giới thanh cao và đắc lực", nó đã tác động sâu sắc đến tư tưởng, tình cảm của con người mà trở thành sức mạnh hành động của xã hội:

Văn chương từ cuộc đời mà nở hoa, phải trở về cuộc đời mà kết trái. Tác dụng của văn chương đích thực, sứ mệnh của nhà văn chân chính là đem hương vị lại cho cuộc đời, đem văn chương phục vụ những lí tưởng cao đẹp. Những áng văn kiệt tác mang vẻ đẹp nhân văn tỏa sáng đến muôn đời, vì vậy đất nước ta, dân tộc ta mới có những thiên cổ hùng văn như Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi, những thiên cổ kì bút như Truyền kì mạn lục của Nguyễn Dữ. Coi văn chương là "một thứ khí giới thanh cao và đắc lực", nên Cao Bá Quát đã từng hạ bút khen: Kim Vân Kiều là tiếng nói hiểu đời, Hoa tiên là tiếng nói răn đời vậy. Cũng vì coi văn chương là "một thứ khí giới thanh cao và đắc lực" mà Nguyễn Đình Chiểu đã viết:

Chở bao nhiêu đạo thuyền không khẳm,
Đâm mấy thằng gian bút chẳng tà.

Khi đã coi văn chương là "một thứ khí giới thanh cao và đắc lực" thì không thể tầm thường nghề văn, không thể "quấy loãng  trong một thứ văn bằng phẳng và quá dễ dãi". Lại càng không thể sử dụng văn chương cho những mục đích tầm thường. Nhà văn phải là người có nhân cách đẹp, không thể lấy văn chương - "đem gấm vóc phủ lên xã hội điêu tàn" như bọn bồi bút hèn hạ.

Trong một xã hội đen tối, đầy rẫy bất công và tội ác, nhiệm vụ của nhà văn, sứ mệnh của văn chương phải đứng về nhân dân và tiến bộ mà "tố cáo và thay đổi một cái thế giới giả dối và tàn ác". Ông đã khẳng định tính khuynh hướng, tính chiến đấu của văn chương: "Văn chương không được thoát li thực tại, và cũng không thể dừng ở sự tố cáo những xấu xa, thối nát độc ác của xã hội, mà còn phải góp phần "thay đổi" nó, hướng tới một thế giới tốt đẹp hơn, nhân ái hơn”. Cũng trong lời tựa Gió đầu mùa, Thạch Lam đã nói rõ: "...thiên chức nhà văn cũng như những chức vụ cao quý khác là phải nâng đỡ những cái tốt để trong đời có nhiều công bằng, thương yêu hơn". Với Thạch Lam, nhà văn chân chính, văn chương đích thực phải lên án cái ác, cái xấu đồng thời hướng tới cái cao cả, cái tốt đẹp. Từ xưa đến nay văn chương là món ăn tinh thần không thể thiếu dối với mỗi dân tộc văn minh và tiến bộ. Nó không chỉ dinh dưỡng tinh thần mà còn có sức mạnh to lớn. Trong thế kỉ XV, vua Lê Thánh Tông Tao đàn nguyền súy đã viết:

Những lời hùng hồn đến át cả sông Ngân hà,
Những câu kì diệu khiến quỷ thần phải khóc.

Thân Nhân Trung, một trong "Nhị thập bát tú" của Hội Tao đàn cũng nói:

Lòng thơ vời vợi, thu phục vạn giáp binh,
Sức bút tung hoành, quét  sạch hàng nghìn quân.

Với các nhà thơ trong Hội Tao đàn, thi sĩ mơ ước trở thành cây bút lớn, mỗi bài thơ, bài phú phải là "cái cày sắc nhọn" nơi đồng quê hoặc "lưỡi bảo đao lấp lánh" trong rừng tên biển giáo! Các nhà văn thời Phục hưng với sức mạnh của chủ nghĩa nhân văn đã góp phần to lớn chôn vùi chế độ phong kiến trung cổ và sự thống trị của nhà thờ hàng chục thế kỉ. Các nhà văn thời kì Ánh sáng ở Pháp như Đi-đơ-rô, Vôn-te... đã góp phần mở đường thắng lợi cho Cách mạng tư sản ở Pháp và nhiều nước Tây Âu, nêu cao lí tưởng Tự do, Bình đẳng và Bác ái. Có nhà văn trở thành cánh chim "báo bão" như Go-rơ-ki, có nhà văn trở thành "chủ tướng" của cách mạng văn hóa như Lỗ Tấn. Ở Việt Nam ta, "Phan Bội Châu câu thơ dậy sóng", và Tố Hữu với tập thơ Từ ấy đã trở thành tiếng kèn chiến đấu của "những con khôn của giống nòi" vùng dậy vì tự do.

(sưu tầm)

-----------------------------------------------------------------------------------------
Ghi chú: ảnh Photo by Quoc Tan minh họa sưu tầm từ internet.