MẸO - MÃO: THỎ HAY MÈO?
Nhân lúc có bạn gửi Admin xem các tranh luận và tranh cãi trên mạng xã hội về vị trí con mèo và con thỏ trong hệ thống 12 con giáp, chúng ta cùng phân tích chuyên sâu dựa trên những bằng chứng ngôn ngữ còn sót lại. Trước tiên, ta cần làm rõ 12 con giáp là một hệ thống thập nhị phân, 12 "địa chi" 地支 lại là một hệ thống thập nhị phân khác, việc kết nối tương ứng một-một các phần tử của hai hệ thập nhị phân này là một thao tác. Một cộng đồng nào đó ở châu Á có thể tiếp thu hệ 12 con giáp mà không tiếp thu hệ "thập nhị chi" 十二支.
Người Hán cổ đại xác định một đường cong khép kín tưởng tượng khi quan sát từ Trái đất gọi là "hoàng đạo" 黃道 (đường vàng), con người quan sát điều này trước khi biết "mặt đất" quay quanh Mặt trời. Ở hệ quy chiếu nhật tâm, quỹ đạo Trái đất quanh Mặt trời nằm trên một mặt phẳng tưởng tượng được gọi là mặt phẳng hoàng đạo. Dựa vào sự lặp lại vị trí của nền sao trên bầu trời đêm theo chu kì năm, người cổ đại có thể đếm được mất xấp xỉ 360 ngày mới lặp lại.
360 là bội số của 12, người xưa có thể chia vòng hoàng đạo thành 12 cung, một năm cũng có thể chia thành 12 tháng phù hợp với hệ thập nhị phân "Tí - Sửu - Dần - Mẹo - Thìn - Tị - Ngọ - Mùi - Thân - Dậu - Tuất - Hợi" 子丑寅卯辰巳午未申酉戌亥, cứ mỗi tháng thì Mặt trời đi qua vị trí của một cung trên hoàng đạo. Mỗi tháng trung bình 30 ngày chưa tính nhuận do sai số từ quan sát thiên văn, con số 30 ngày xấp xỉ chu kì Mặt trăng trung bình 29,5 ngày, hay nói cách khác là khoảng cách giữa hai ngày "sóc" 朔 kế tiếp hoặc giữa hai ngày "vọng" 望 (rằm) kế tiếp. 30 ngày chia thành 3 "tuần" 旬 gọi là "thượng tuần" 上旬, "trung tuần" 中旬 và "hạ tuần" 下旬 phù hợp với hệ thập phân "thiên can" 天干 gồm "Giáp - Ất - Bính - Đinh - Mậu - Kỉ - Canh - Tân - Nhâm - Quý" 甲乙丙丁戊己庚辛壬癸.
Người Hán cổ đại gọi Mộc tinh là "Tuế Tinh" 歲星. "Tuế" 歲 nghĩa là năm, tuổi, chu kì quỹ đạo Mộc tinh quanh Mặt trời xấp xỉ 12 năm trên Trái đất, do đó người xưa có thể chia thành 12 phần trên nền trời, xem Mộc tinh ở vị trí nào để xác định chu kì 12 năm Trái đất ứng với 12 chi. Mặt phẳng quỹ đạo Mộc tinh chỉ lệch một góc khoảng 1,303° so với mặt phẳng hoàng đạo, khiến người quan sát từ Bắc bán cầu thấy quỹ đạo Mộc tinh trong khoảng 11,86 năm ≈ 12 năm luôn bám sát hoàng đạo.
Bài đăng
