Trang Góc Nhỏ Văn Thơ - Bổ phong Tróc ảnh

BỔ PHONG TRUY ẢNH

Hồng Kông công chiếu bộ phim "Bổ phong truy ảnh" (The Shadow's Edge) do ngôi sao Thành Long và Lương Gia Huy thủ vai chính, đạo diễn Dương Tử (Larry Yang). Bộ phim kể về cuộc đối đầu nghẹt thở giữa một nhóm tội phạm thiên tài công nghệ và tay cảnh sát lão làng đã về hưu, xoay quanh câu hỏi "liệu công nghệ hiện đại có thể thay thế kỹ năng và kinh nghiệm của những bậc tiền bối trong nghề". Bổ phong truy ảnh đạt thành công ngoài mong đợi về cả doanh thu lẫn giá trị nghệ thuật, trở thành một trong những phim xuất sắc nhất của Thành Long trong mười năm trở lại đây.

Cái tên "Bổ phong truy ảnh" (捕風追影) là cách chơi chữ của thành ngữ quen thuộc trong Hán văn: "Bổ phong tróc ảnh" (捕风捉影). Xuất phát từ sách "Hán thư · Giao Tự chí", thành ngữ “Bổ phong tróc ảnh” dịch nghĩa đen là "bắt gió, chụp bóng", dùng để chỉ những việc không thể thực hiện được, đặc biệt là những sự vật sự việc mơ hồ, không có căn cứ, không chắc chắn, giống như muốn bắt gió, bắt bóng thì làm sao làm được. 

Bổ (捕), còn có âm "bộ", nghĩa là tróc nã, tìm bắt. Chữ này chúng ta xem phim kiếm hiệp chắc đã quen với những "bổ đầu", "bổ khoái", với công việc là tìm bắt tội phạm. 

Tróc (追) nghĩa là tóm lấy (bằng tay), còn có nghĩa là "bắt giữ"

Phong (風) là gió, Ảnh (影) là bóng. Do đó "điện ảnh" chúng ta hay gọi là "chiếu bóng". 

Hán Thành Đế lên ngôi khi mới mười mấy tuổi, đến lúc trung niên vẫn chưa có con nối dõi. Có kẻ nhân đó ra sức tuyên truyền mê tín, khuyên Hán Thành Đế cầu thần bái tổ. Dần dần, ông trở nên say mê các hoạt động tế tự tổ tiên, lơ là triều chính. Mỗi lần tế lễ đều vô cùng long trọng, xa hoa, tốn kém rất nhiều tiền của, nhưng hoàn toàn không mang lại hiệu quả gì.
 
Trong triều có một vị quang lộc đại phu tên là Cốc Vĩnh, thấy tình hình như vậy liền bất chấp nguy hiểm tính mạng, dâng sớ lên Hán Thành Đế, đại ý rằng:

“Người hiểu rõ bản chất của trời đất thì không bị quỷ thần mê hoặc; người thông suốt đạo lý muôn vật thì khó bị kẻ hành vi bất chính che mờ. Nay có những kẻ ra sức truyền bá việc tế tổ, lớn tiếng nói về thần tiên quỷ quái, cứ như trên đời thật sự có tiên nhân, có kẻ trường sinh bất tử, có thể lập tức thỏa mãn mọi ước nguyện. Nhưng nếu thực sự muốn cầu thì chỉ thấy tất thảy là hư vô mờ ảo, giống như muốn BẮT GIÓ, BẮT BÓNG, hoàn toàn không thể đạt được. Vì vậy, các bậc minh quân đời xưa tất không nghe những lời ấy, mà bậc thánh nhân cũng tuyệt đối không nói như thế.”
Trong tiếng Việt, nếu nói ai đó làm chuyện "bắt bóng, bắt gió", tức là chỉ việc nói đề chừng; làm chuyện không chắc chắn. Thành ngữ "Bổ phong tróc ảnh" còn có nhiều biến thể, như "Bộ ảnh nã phong" (捕影拿風), Nã (拿) cũng có nghĩa là bắt, hoặc giống như tên phim "Bổ phong truy ảnh", truy (追) nghĩa là đuổi, giống như trong từ... truy đuổi :)), truy lùng, truy bắt. Truy là dùng chân, mà nã, tróc thì dùng tay. Chung quy cũng là làm việc vô căn cứ, như đuổi hình bắt bóng, không thể thành công.
"Tập Nhân trong lòng hoảng hốt, liền bắt bóng bắt gió tìm lung tung, không có một hòn đá nào là không lục tìm, nhưng chẳng hề thấy. Khi về nhà, Bảo Ngọc cũng không hỏi có tìm thấy hay không, chỉ cười khì. " - Hồng Lâu Mộng, tác giả Tào Tuyết Cần.

(Góc Nhỏ Văn Thơ)

-----------------------------------------------------------------------------------------
Ghi chú: ảnh minh họa sưu tầm từ internet.