Trang Góc Nhỏ Văn Thơ - Du Bích Đào động - Lê Quý Đôn (1726-1784)

Du Bích Đào động | LÊ QUÝ ĐÔN (1726-1784)

Hải thượng quần tiên sự diểu mang,
Bích Đào động khẩu cửu hoang lương.
Kiền khôn nhất hạt cùng Từ Thức,
Vân thuỷ song nga lão Giáng Hương.
Thạch cổ hữu thanh xao hiểu nguyệt,
Sa diêm vô vị thấp thu sương.
Thế nhân khổ tác Thiên Thai mộng,
Bất tưởng Thiên Thai diệc hý trường.

Dịch nghĩa:

Chuyện thần tiên trên biển thật mơ hồ
Cửa động Bích đào hoang tàn lạnh lẽo đã lâu
Từ Thức nghèo túng chỉ một manh áo vải thô giữa trời đất
Giáng Hương đôi mày ngài đã già giữa nơi nước mây
Tiếng trống đá khua vang dưới trăng sáng
Bãi muối vô vị thấm suơng thu
Người đời vất vả theo đuổi giấc mộng Thiên Thai
Đâu nghĩ rằng Thiên Thai cũng chỉ là một sân khấu lớn

Dịch thơ:

Trên biển quần tiên mờ mịt dấu,
Bích Đào động cổ đã hoang lương.
Đất trời mảnh áo thương Từ Thức,
Mây nước đôi mày sạm Giáng Hương.
Trống đá còn vang khua dưới nguyệt,
Mối còn vô vị thấm trong sương.
Người đời mơ cảnh Thiên Thai ấy,
Nào biết Thiên Thai cũng kịch trường.
(Đào Phương Bình)

Nhà tiên trên biển, chuyện mơ hồ,
Cửa động Bích Đào dầm gió mưa.
Một vạt đất trời Từ Thức quẫn,
Đôi hàng mây nước Giáng Hương già.
âm vang trống đá mai chào nắng,
Vị nhạt muối đồng sương nhuốm thu.
Người thế, Thiên Thai mơ ước mãi,
Thiên Thai, đâu biết cũng trò đùa!
(Trần Thị Băng Thanh)
-
Động Từ Thức còn gọi là Động Bích Đào, là một hệ thống hang động núi đá vôi với nhiều nhũ đá được gắn liền với truyền thuyết Từ Thức gặp tiên. Động nằm trên dãy núi Tam Điệp, thuộc địa bàn xã Nga Thiện, huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa, nằm cạnh đường quốc lộ 10, cách thị trấn Phát Diệm hơn 10 cây số về phía Tây Nam.

Từ Thức là một nhân vật hư cấu vào đời nhà Trần trong truyện "Truyền kỳ mạn lục" của Nguyễn Dữ. Từ Thức vốn thích ngao du sơn thủy, thưởng ngoạn phong cảnh và làm thơ. Trong một lần dự hội xem hoa, chàng bắt gặp một thiếu nữ tuyệt sắc giai nhân, khi ngắm hoa đã vô ý làm gãy cành mẫu đơn và bị nhà chùa giữ lại. Với tấm lòng nghĩa hiệp, chàng liền cởi chiếc áo gấm mặc ngoài để giúp người thiếu nữ chuộc tội. Sau đó, Từ Thức từ quan về quê để vui thú non nước.

Một hôm, trông ra cửa biển Thần Phù, chàng thấy có áng mây ngũ sắc kết thành hình hoa sen. Từ Thức bèn chèo thuyền ra phía núi và bước vào bên trong một hang động. Khi bước vào, chàng say đắm trước cảnh tiên bồng và biết được đây chính là nơi ở của nàng tiên hội hoa năm nào. Kể từ đó, chàng Từ Thức sánh duyên cùng nàng tiên Giáng Hương.

Từ Thức ở được chừng một năm, có ý nhớ nhà, nói với Giáng Hương rằng: " Tôi đi xa nhà đã lâu, lắm lúc nhớ quê cũ, muốn về thăm một chút". Giáng Hương khuyên rằng: "Thiếp không phải vì tình lưu luyến hẹp hòi mà ngăn trở ý định của chàng, chỉ vì ở trần gian tháng ngày ngắn ngủi, sợ chàng có về đến nhà, cũng không thấy còn như trước nữa".

Sau đó vị phu nhân mới sai người lấy một cỗ xe để tiễn đưa chàng. Giáng Hương viết một phong thư dán kín đưa cho chồng, dặn đến nhà hãy mở ra xem.

Từ Thức từ biệt Giáng Hương và Phu nhân, rồi lên xe, chỉ chớp mắt đã về đến làng cũ. Phong cảnh khác hẳn xưa, chỉ còn hai bên khe núi là vẫn nguyên như trước. Chàng đem họ tên mình hỏi thăm các cụ già trong làng thì có một cụ trả lời: "Thuở bé tôi nghe nói ông cụ tam đại nhà tôi cũng cùng tên họ như ông, đi vào núi mất đến nay đã hơn 80 năm, nay đã là năm thứ 5 niên hiệu Diên Ninh là đời ông vua thứ ba của triều Lê rồi (tức năm 1459 đời vua Lê Nhân Tông)".

Từ Thức buồn rầu, muốn lại ngồi lên xe tiên để đi, thì xe đã hóa thành chim loan bay đi mất rồi. Mở bức thư của Giáng Hương ra xem, chàng chỉ thấy có dòng chữ: "Ở nơi tiên cảnh, cùng nhau kết bạn, nay duyên xưa đã hết, không còn mong hội ngộ".

Về sau, người ta thấy Từ Thức đội cái nón nhỏ vào núi Hoàng Sơn (thuộc huyện Nông Cống, Thanh Hóa) không thấy trở về nữa.

(Góc Nhỏ Văn Thơ)

-----------------------------------------------------------------------------------------
Ghi chú: ảnh Photo by Đinh Văn Linh và ảnh minh họa sưu tầm từ internet.